Een emotionele superheld!

In ieder mens schuilt een emotionele superheld. We moeten hem alleen zien te ontwikkelen. Een emotionele superheld beheerst de zogenoemde 5 SEL competenties. SEL staat voor Sociaal Emotioneel Leren. Een emotionele superheld is competent in Zelfbewustzijn, zelfmanagement, besef van een ander, hanteren van relaties en keuzes maken. Of een superheld dit altijd perfect hanteert? Nee absoluut niet, perfectie bestaat namelijk niet, ontwikkeling wel. 

Grip op emotie kun je ontwikkelen door te werken aan deze SEL competenties. Voordat je hiermee aan de slag kunt, moet je eerst inzicht krijgen in de werking van het hoofd en emoties. Dit inzicht kun je krijgen door te kijken naar de hersenen. Onze hersenen bestaan uit verschillende delen. Voor emotie richten we op de volgende drie hersendelen: Thalamus, Amygdala en de Prefrontale cortex. 

Thalamus: Dit is het ontvangstcentrum voor alle zintuigelijke waarneming. Hier vindt de verdeling van alle "prikkels" plaats. Op de route die deze "prikkels" (signalen) nemen komen we later terug.

Amygdala: Dit is het hersendeel dat verantwoordelijk is voor de (impulsieve) acties en gedragingen die je laat zien.

Prefrontale cortex: Dit hersendeel is verantwoordelijk voor het besef en bewust zijn van emoties en bijbehorende gedragingen.

Grip krijgen op emoties kun je vergelijken met autorijden. De Amygdala in onze hersenen is het gaspedaal. Zodra wij geboren worden kunnen wij dit gaspedaal vinden en weten we dit in te drukken. Maar om veilig te kunnen rijden moet je als bestuurder naast het gas ook de rem en het stuur weten te vinden.  De rem (de prefrontale cortex) en het stuur( de Thalamus) ontwikkelen we gedurende ons leven. Als volwassene moeten wij kinderen hulp bieden tijdens het ontwikkelen en het aanspreken van deze hersendelen. Als volwassenen moeten wij de kinderen het gassen, remmen en sturen in harmonie aanleren. Om dit te kunnen moeten wij als volwassenen ook een harmonieuze balans zien te vinden tussen ons gas geven, remmen en sturen. 

Vanuit de Thalamus, ons ontvangstcentrum, gaat het signaal (de prikkel) die binnen komt twee kanten uit. Een zogenoemde "korte" en "lange" route. Wij kunnen vanuit de Thalamus sturen welke route de bijbehorende emotie neemt. 

De korte route gaat vanuit de Thalamus rechtstreeks naar de Amygdala. Zoals eerder genoemd is dit hersendeel verantwoordelijk voor (impulsieve) acties en gedragingen. Zodra een signaal en ook een emotie de korte route neemt handel en reageer je impulsief, zonder daar eerst over na te denken. 

De lange route gaat vanuit de Thalamus eerst naar de Prefrontale cortex alvorens het signaal naar de Amygdala gestuurd wordt. In de Prefrontale cortex wordt de emotie, voordat de actie plaatsvindt, omgezet naar een gevoel en kan er bewust nagedacht worden over een passende actie en gedraging. Wanneer het signaal naar de Amygdala gestuurd wordt kan de actie, de gedraging, uitgevoerd worden. 

Wanneer je het verhaal over de routes en reacties lees denk je waarschijnlijk automatisch dat de "korte" route fout is en je altijd de lange route moet nemen. Echter is er geen goede of foute route, maar wel een handige en onhandige route per situatie. Stel je voor: Je loopt op straat en ziet een kleine peuter de straat op rennen terwijl er een grote vrachtwagen aankomt. Wanneer het signaal de korte route zou nemen zal je als eerste reactie waarschijnlijk heel hard roepen, achter het kind aangaan en het kind van de straat af sleuren. Wanneer het signaal de lange route zou nemen en je zou nadenken wat in dit geval het juiste is om te doen en overdenken welke reactie en actie je geeft op deze situatie verlies je waarschijnlijk de belangrijkste seconde om het kind te redden. In dit geval is de lange route niet zo handig en is het prima als het signaal de korte route neemt en je "oerinstinct" oproept, waardoor de peuter gered kan worden uit de situatie.

Wanneer je in gesprek bent met bijvoorbeeld je leidinggevende en hij of zij zegt iets waardoor jij getriggerd wordt  is het niet handig om de korte route te nemen en maar te reageren zoals in je opkomt. Dat kan je dan wel eens je baan kosten. 

Zo zie je dat in elke situatie een andere route handiger is. Het gaat erom dat jij controle krijgt over de routes die de signalen nemen en controle krijgt over de manier hoe jij op deze signalen reageert. Het is voor volwassenen van belang dat ze dit kinderen al vanaf jongs af aan bij brengen en hulp bieden bij het verkrijgen van deze controle. 

Welke route de overhand heeft bij een persoon is afhankelijk van verschillende factoren. Voorbeelden van deze factoren zijn omgevingsfactoren, hersenfunctie, hersenontwikkeling, maar ook innerlijke taal en emotionele ontwikkeling. Over de ontwikkeling van de hersenen en de hersenfunctie hebben wij geen externe invloed. Waar wij als volwassenen wel invloed op hebben voor onszelf en onze kinderen zijn de omgevingsfactoren en innerlijke taal. 

Er zijn 3 acties die wij kunnen ondernemen om de "lange" route te stimuleren. 

Actie 1: Emotionele taal verwerven. 

Actie 2: Oefensituaties creëren.

Actie 3: Rolmodel.

Hoe je deze acties kunt ondernemen wordt verder uitgelegd op de pagina "Zelfmanagement".

Grip op emotie kun je ontwikkelen door verschillende oefeningen te doen en acties te ondernemen. Op deze website wordt dit uitgelegd aan de hand van de 5 eerdergenoemde SEL-competenties. 

Zelfbewustzijn, zelfmanagement, besef van een ander, hanteren van relaties en keuzes maken. Deze competenties hebben ieder een eigen tabblad. De koppeling daarheen vind je hiernaast. Door op de button te klikken kom je op de betreffende pagina terecht.